The Race, door Nina Allan

The Race bevat een aantal betrekkelijk los met elkaar verbonden verhalen. Op de achterkant van het boek staat een blurb die het ‘harde scifi’ noemt en in eerste instantie lijkt dat ronduit onzin: de verhalen zijn voornamelijk uitdiepingen van de karakters. Er is hier en daar sprake van scifi-achtige thema’s (genetisch gemanipuleerde renhonden, een moeilijk te ontcijferen boodschap uit de ruimte) maar deze zaken worden niet concreet verder uitgewerkt.

Eigenlijk is het een binnenstebuitenboek. Een terugkerend thema is de spiegel als doorgang naar een andere werkelijkheid. Welke kant ervan is echt en welke het spiegelbeeld?

The RaceEnkele van de verhalen zijn zogenaamd geschreven door Christy, een hoofdpersoon van de andere verhalen. Het wordt niet helemaal duidelijk of deze relatie een-op-een is (Christy heeft in haar werkelijkheid deze verhalen geschreven en de weergave ervan in het boek is slechts ter info) of dat er sprake is van twee werkelijkheden. De schrijfster geeft wel een hint: een van de personages vraagt zich af of er misschien een spiegelwereld bestaat waarin sommige dingen nét een beetje anders zijn. In enkele van de verhalen is dat ook zo: de wereld is normaal op een paar zaken na (men betaalt met shillings in plaats van ponden, mechanische telepathie tussen honden en mensen is mogelijk en enorme walvissen in konvooi vallen passagiersschepen aan).

Er is overspraak tussen de twee werelden/werkelijkheden, maar het wordt niet duidelijk of dat toeval is of niet.

Het science-fictiongedeelte bestaat er voornamelijk uit dat er een boodschap uit de ruimte is ontvangen en dat men die probeert te ontcijferen. Hoewel dat slechts voor een zeer klein gedeelte lukt, lijkt het erop dat het gaat over ‘zusters’ die willen komen bezoeken. Dit heeft een reflectie – een spiegelbeeld – op het lagere niveau van de verhalen.

The Race is in zoverre science fiction dat je het verhaal als zodanig langs de strikte definitie van scifi zo zou kunnen aanduiden: het is mogelijk dat delen van het verhaal geen korte verhalen uit de pen van een van de hoofdpersonen zijn maar een accurate beschrijving van gebeurtenissen op een andere planeet (hoewel die misschien weer eerder een metafoor is voor de beleveniswereld van die schrijfster). Verwacht geen ruimteschepen, exobiologie, transhumanisten of tijdreizigers. Nina Allan schotelt je in The Race voornamelijk karakteruitdiepingen, emotie en vervreemding voor.

Goed geschreven en makkelijk te lezen maar met verschillende lagen en een veelvoud aan betekenissen. Het doet in dat opzicht denken aan de film Another Earth: een psychologisch drama tegen een achtergrond van science fiction. In The Race is het scifi-gedeelte echter noodzakelijk voor het plot (dat er al dan niet is, afhankelijk van hoe je het verhaal interpreteert) en in dát opzicht zou je het kunnen classificeren onder harde scifi.

Sleeping Giants (Themis Files #1), door Sylvain Neuvel

Fast-food-scifi: goed genoeg, leest makkelijk weg, lekker voor tussendoor.
Over de hele wereld zijn delen van een zesduizend jaar oude, enorme, onverwoestbare robot verspreid. Wie heeft het ding gemaakt, en waarom? Het verhaal wordt verteld in de vorm van interviews met de hoofdpersonen, videologs en missieverslagen. Het is eigenlijk één groot camerastandpunt. Er is geen enkele bladzijde met actie: álles is een verslag.

De man die de interviews afneemt, blijft onbekend maar hij blijkt zeer invloedrijk en heeft toegang tot kapitalen. Hij doet denken aan The Cigarette Man uit The X-Files, maar met een vleugje droge humor:

Themis Files #1-We’re also missing a pilot. I thought Kara would be here by now.
-She should be here soon. She may have been involved in an accident.
-What happened? Is she OK?
-She is fine. She may not have had the accident yet.

Ondanks de vorm krijgt Neuvel het voor elkaar je redelijk goed bij de karakters te betrekken. Er zit zelfs enige dynamiek in en dat is best knap gedaan als je alleen maar interviews en anderszins logfiles hebt om mee te werken.

Je moet ervan houden, dit genre. Eenvoudige militaire science fiction die het niet al te nauw neemt met zijn geloofwaardigheid. Ik noem het positief pretentieloos: het boek probeert zich niet beter voor te doen dan het is. Het is zoals een film van Steven Seagal: je verwacht geen acht-sterrenrating op de IMDb maar het is een aangename anderhalf uur hersenloos geweld. Sleeping Giants zal niet de nobelprijs voor de literatuur winnen maar het is een aangename drie avonden pagina’s omslaan.

The Sparrow, door Mary Doria Russell

TheSparrowEen geweldige debuutroman van Mary Doria Russell. Eloquent geschreven met zeer goed uitgebouwde, levensechte karakters, weinig conflict (ook wel eens fijn voor de verandering) en een aangename verhaalstructuur: eigenlijk vertelt ze het verhaal van de jezuïetische priester Emilio Sandoz die na zijn halfdode terugkomst op Aarde beschuldigd wordt van prostitutie en moord. Omdat deze daden op een andere planeet zouden hebben plaatsgevonden, wordt hij niet strafrechtelijk vervolgd maar zijn broeder-jezuïeten willen graag weten wat er precies gebeurd is, want de beschuldigingen geven niet bepaald glans aan hun orde.

Afwisselend zijn er flashbacks naar de reis en hoofdstukken in het heden (~2060) en de schrijfster gebruikt deze twee verhaallijnen vakkundig om de spanningsboog vast te houden tot bijna het laatste moment.

Ondertussen komen er kwesties van moraal, religie, antropologie en linguïstiek aan de orde. Ik vind het jammer dat ze het religieuze aspect aan buitenaards leven niet wat verder uitwerkt maar dat is misschien een apart boek waard.

Had ik al gezegd dat de karakters zeer goed uitgebouwd zijn?

Het boek bevat verschillende lagen en verschillende boodschappen (die geen van alle echt belerend zijn) die doorlopen in de echte wereld. Als Sandoz zich bijvoorbeeld afvraagt wat voor God hem zulke ironische avonturen laat beleven, zou je kunnen antwoorden dat dat de schrijfster is. Je kan je dan afvragen wie je eigen verhaal schrijft.

In de traditie van Ursula K. LeGuin heeft Russell hier een fraai staaltje feministische scifi geproduceerd. De Jezuïeten in het verhaal leven celibatair. De mannen en vrouwen zijn even sterk van karakter en spelen beide cruciale rollen. Ik weet overigens niet hoe Russell over mannen denkt maar van een mannelijke hoofdpersoon worden zijn handen dusdanig toegetakeld dat hij ze niet meer kan gebruiken. Je zou ook kunnen stellen dat de opgevoerde buitenaarde wezens symbool staan voor verschillende Aardse groepen. Er zijn andere feministische sociologische elementen in het verhaal, ook weer in verschillende lagen, maar die zijn moeilijk toe te lichten zonder te veel te verklappen.

Is er ook nog wat mis met The Sparrow? Zeker. Hoe goed het boek schrijfstijltechnisch ook in elkaar zit, er zijn ongeloofwaardige en naïeve plotwendingen die niet passen in de stijl van de karakters en de aanpak van de hele onderneming van de ruimtereis is veel te gemakkelijk – hoewel de hoofdpersonen dat soms zien als een teken van God. Tsja. Op zich maakt dat niet heel veel uit want het boek blijft spannend, goed geschreven en Russell heeft krediet, dit is immers haar debuutroman. Ik heb ongeloofwaardiger science fiction gelezen. Maar er is ruimte voor verbetering.

De elementen filosofie, drama, wetenschapsspeculatie en actie zijn in The Sparrow redelijk in balans. Het is dus niet zo dat je vierhonderd bladzijden theologie voor je kiezen krijgt. Deze elementen zijn allemaal functioneel en vullen elkaar aan. Het is één geheel en zit goed doordacht in elkaar.

Er is een deel 2 (Children of God) en dat staat ook op mijn lijst, maar ik moet eerst even bijkomen van deel 1.

Advies: lezen, maar zorg voor lichtere lectuur voor vóór- en achteraf.

Slow bullets, door Alastair Reynolds

Renolds is een schrijver die doorgaans flink de tijd neemt om zijn verhaal op te bouwen: het produceren van pillen is hem niet vreemd. Hij heeft ook de nodige korte verhalen geschreven.
Slow bullets is een zgn. novella: niet zo lang als een roman maar langer dan een kort verhaal. Een kleine 200 pagina’s in dit geval.

Soldaat Scur komt terecht op een ruimteschip – een gevangenisschip dat blijkbaar stuurloos is. De opvarenden zijn op elkaar aangewezen om te overleven.

Misschien komt het doordat ik het niet van hem gewend ben, maar ik vond Slow bullets niet genoeg uitgewerkt. Alle ingrediënten zijn er: een achtergrondverhaal; conflicterende groepen; persoonlijk drama; mysterie; onontdekte werelden; en vreemdelingen met vreemde verhalen. Maar alles wordt slechts kort aangestipt alvorens verder te rennen met het verhaal.

slowbulletsDe titel verwijst naar de gewoonte (in dit universum) om soldaten te voorzien van een kogel die zich heel langzaam door hun lichaam beweegt en informatie bevat over de soldaat, diens geschiedenis en diens acties. Maar nergens legt de schrijver uit waarom dit per se met een kogel moet. Volstaat een regulier implantaat niet (of een dogtag)? En waarom wordt de kogel niet gewoon aangebracht op de plek van bestemming in plaats van de andere kant van het lichaam?

Het is geen vervelend boek om te lezen maar het wekt sterk de indruk dat het het script is voor een pilot van een tv-serie of op z’n minst een nieuwe serie romans. Er zijn zó veel losse eindjes en onbeantwoorde vragen.

Advies: lezen als je op de bus moet wachten. Dit is waarschijnlijk de opmaat naar een nieuwe serie van Reynolds.

Immortality, Inc, door Robert Sheckley

Een interessante kwestie: ik wist niet meer waarom dit boek op mijn leeslijst stond. De schrijver was mij onbekend en de titel ook.

De titel deed me een beetje neoklassiek aan: in de begintijd van scifi (jaren ’40-’60) waren dit soort titels gebruikelijk. Dingen met ‘Inc.’ of ‘City’ in de naam om aan te geven dat iets ogenschijnlijk buitensporigs in de toekomst normaal zou zijn. Tegenwoordig worden dit soort titels soms opnieuw gebruikt om een boek een klassiek-scifi-tintje te geven en omdat Google Play (waar ik het boek kocht) aangaf dat het publicatiejaar 2014 was, dacht dat dat hier het geval was.

immortalityincTijdens het lezen bleek dat de schrijver redelijk goed in die rol bleef; heel het boek had een jaren-50-sfeer: de hoofdpersoon is een man die uitsluitend met zijn achternaam wordt aangeduid (Blaine); vrouwen zijn er voornamelijk om mannen te dienen; er gaat geen pagina voorbij zonder whisky en sigaretten. Ook vond ik het bijzonder dat de schrijver Blaine een microfiche plus bijbehorende viewer van een krant liet kopen.

Achteraf bleek dat Immortality, Inc. gepubliceerd is in 1958, dus dat klopte allemaal wel. Het boek heeft in dat geval wel wat weg van de werken van Philip K. Dick: neem iets onwaarschijnlijks en werk het verder uit. In dit geval wordt bewezen dat er leven is na de dood, of in ieder geval dat de ‘mind’ van een mens blijft bestaan na het sterven van diens lichaam. (‘Mind’ heeft in het Nederlands niet zo’n preciese vertaling; de schrijver maakt onderscheid tussen ‘mind’, ‘ghost’ en ‘soul’, terwijl het Nederlandse ‘geest’ eerder het midden houdt tussen ‘mind’ en ‘soul’.) Ook kunnen minds overgezet worden van het ene lichaam naar het andere.

Rijke mensen kunnen aan het eind van de houdbaarheid van hun lichaam een nieuw lichaam kopen; arme mensen kunnen hun lichaam verkopen door hun mind op te geven, vaak in ruil voor een verzekerde plek in het hiernamaals.

Een ander gevolg is dat mensen met genoeg geld een plek in het hiernamaals kunnen kopen en hun Aardse leven soms vrijwillig opgeven. Dat kan op spectaculaire wijze, door een jacht op zichzelf uit te schrijven (later ook beschreven door Alastair Reynolds), of op minder spectaculaire wijze door plaats te nemen in een zogenaamd zelfmoordhokje (suicide booth).

En toen schoot me ook te binnen hoe dit boek ook alweer op mijn leeslijst terecht was gekomen: elementen uit dit boek zijn gebruikt in Futurama, onder andere de suicide booth.

Een aardig stukje scifi-geschiedenis dus. Advies: lezen als je van oude scifi houdt en niet al te feministisch bent aangelegd. Licht verteerbaar, vermakelijk en educatief verantwoord.

The years of rice and salt, door Kim Stanley Robinson

yearsofriceandsaltHoe zou de geschiedenis verlopen zijn als de pest heel Europa zou hebben uitgeroeid in plaats van een derde?

Kim Stanly Robinson is een zeer grondige schrijver die er altijd voor zorgt dat hij weet waar hij over schrijft. Zijn Marstrilogie is een standaardwerk over de kolonisatie van Mars en het zou niemand verbazen als die precies zo zal verlopen als Robinson het opgeschreven heeft, afgezien natuurlijk van het dramatische element.

Voor The years of rice and salt zou zo maar hetzelfde kunnen gelden, hoewel we dat nooit zullen kunnen vaststellen.

In tien verhalen beschrijft Robinson de wereldgeschiedenis vanaf de late middeleeuwen (de tijd van de pest in Europa) tot iets na nu (eind 21ste eeuw). De verhalen worden verteld vanuit menselijk perspectief, vaak met gewone mensen die gewone of minder gewone dingen doen. De titel verwijst naar de Chinese uitdrukking die zo veel betekent als ‘de jaren van het gewone leven’. Dit heeft als effect dat je je makkelijk in kan leven in de verhalen.

In elk verhaal komen een aantal dezelfde karakters terug. Robinson laat ze terugkomen door reïncarnatie, wat aardig aansluit bij de religies die dominant zijn: voornamelijk hindoeïsme, bhoeddisme en islam. Het is boeiend om te zien hoe deze stromingen en landen zich ontwikkelen zonder Europeanen.

Ik wou The years of rice and salt lezen omdat ik de Marstrilogie ijzersterk vond en Robinsons manier van schrijven erg waardeer: grondig onderzoek; realistische karakters; grote thema’s (sociologie, economie, wetenschap) door de ogen van gewone mensen. Alternatieve geschiedenis is een interessant subgenre van speculatieve fictie (“Wat als…?”) en Kim Stanley Robinson pakt het op zijn eigen vakkundige manier op. Je krijgt echt het gevoel dat je al die jaren in zijn alternatieve wereld hebt geleefd.

Een aanrader? Ja, maar je moet er wel de tijd voor kunnen en willen nemen.

The Flicker Men, door Ted Kosmatka

Eric Argus is een kwantumfysicus die aan lager wal dreigt te raken. Hij heeft problemen met zijn leven en met de werkelijkheid in het algemeen. Je zou kunnen zeggen dat hij een existentialistische crisis heeft.

FlickerMenOmwille van het leesplezier wil ik niet te veel over de inhoud vermelden. Wat ik wel kan zeggen is dat The Flicker Men valt in de categorie verhalen die verkennen wat er gebeurt als je kwantummechanica betrekt op de klassieke natuurkunde – denk aan de kat van Schrödinger, maar dan op wereldniveau.

Het boek verweeft drie zaken: Erics verleden; zijn onderzoek; en de beerput die hij ermee opentrekt. Snelle actie, solide vragen. Tekenen van fijne scifi: op enkele pagina’s staan diagrammen en achterin een literatuurlijst met geraadpleegde bronnen.

Kwantumscifi is er in twee smaken: fantasy die doet alsof het scifi is omdat er kwantum bij staat en echte scifi die geen onzin verkoopt. The Flicker Men is the real McCoy. Kosmatka weet waar hij het over heeft.

Zorg dat je genoeg tijd hebt als je eraan begint want The Flicker Men lees je in één keer uit.